Emotionele verwaarlozing is niet altijd makkelijk te herkennen. Er hoeft namelijk geen sprake te zijn van ruzie, mishandeling of een onveilige situatie. Het gaat juist vaak om wat er ontbreekt, bijvoorbeeld aandacht voor je gevoelens, emotionele steun of het gevoel dat je gezien en begrepen wordt.
Je kunt als kind emotionele verwaarlozing ervaren, maar ook als volwassene, bijvoorbeeld binnen een relatie of huwelijk. In deze blog lees je wat emotionele verwaarlozing is, hoe je het kunt herkennen en welke invloed het kan hebben.
Wat is emotionele verwaarlozing?
Bij emotionele verwaarlozing krijgen jouw emotionele behoeften langere tijd onvoldoende aandacht. Denk aan de behoefte aan steun, begrip, betrokkenheid, troost en bevestiging. Hierdoor kun je het gevoel krijgen dat jouw emoties er niet toe doen of dat je er alleen voor staat.
Emotionele verwaarlozing hoeft niet bewust te gebeuren. Iemand kan zelf moeite hebben met het herkennen of uiten van emoties en daardoor niet goed reageren op de emotionele behoeften van een ander.
Juist omdat emotionele verwaarlozing vaak draait om iets wat niet gebeurt, kan het moeilijk zijn om het te herkennen. Aan de buitenkant kan een gezin of relatie goed functioneren, terwijl je toch emotionele aandacht, verbinding of steun mist.
Hoe ziet emotionele verwaarlozing eruit?
Hoe emotionele verwaarlozing eruitziet, verschilt per situatie. Het gaat meestal niet om één moment waarop iemand niet goed op jouw gevoelens reageert, maar om een terugkerend patroon.
Voorbeelden van emotionele verwaarlozing zijn:
- Je gevoelens worden regelmatig weggewuifd of niet serieus genomen.
- Er wordt weinig gevraagd naar hoe je je voelt of wat er in je omgaat.
- Je krijgt weinig steun of troost wanneer je verdrietig, bang of onzeker bent.
- Je krijgt het gevoel dat je emoties lastig of overdreven zijn.
- Er is weinig ruimte om open over gevoelens te praten.
- Er wordt van je verwacht dat je problemen vooral zelf oplost.
- Een ouder, verzorger of partner is emotioneel afstandelijk of weinig betrokken.
- Er is weinig aandacht voor jouw behoefte aan waardering, bevestiging of genegenheid.
Welke signalen en gevolgen zijn er?
Wanneer je langere tijd emotionele aandacht of steun mist, kan dit invloed hebben op de manier waarop je met jezelf, je gevoelens en anderen omgaat. Bepaalde manieren van denken en reageren kunnen zo vertrouwd raken dat je ze zelf niet direct als opvallend ervaart.
Signalen en mogelijke gevolgen zijn bijvoorbeeld:
- Je vindt het moeilijk om te herkennen of uit te leggen wat je voelt.
- Je vraagt niet snel om hulp of steun.
- Je bent streng of kritisch voor jezelf.
- Je vindt het lastig om je eigen behoeften aan te geven.
- Je voelt je regelmatig alleen of leeg, ook wanneer er mensen om je heen zijn.
- Je vindt het moeilijk om jezelf kwetsbaar op te stellen.
- Je houdt anderen emotioneel op afstand of vindt het juist moeilijk wanneer een ander afstand neemt.
- Je hebt regelmatig het gevoel dat je niet belangrijk genoeg bent of tekortschiet.
- Je vindt het lastig om grenzen aan te geven.
- Je houdt veel rekening met de behoeften van anderen en minder met die van jezelf.
Deze patronen kunnen uiteindelijk invloed hebben op bijvoorbeeld je zelfbeeld en de manier waarop je relaties aangaat. Niet iedereen herkent dezelfde signalen of ervaart dezelfde gevolgen. Bovendien kunnen bovenstaande klachten en patronen ook andere oorzaken hebben.
Emotionele verwaarlozing bij een kind
Een kind is voor zijn emotionele ontwikkeling voor een groot deel afhankelijk van ouders of verzorgers. Door aandacht te krijgen voor gevoelens leert een kind bijvoorbeeld dat het oké is om verdrietig, boos of bang te zijn en hoe het met deze emoties om kan gaan.
Wanneer een ouder of verzorger hier onvoldoende ruimte voor biedt, kan een kind zich aan de situatie aanpassen. Het praat bijvoorbeeld steeds minder over gevoelens, probeert problemen zelf op te lossen of vraagt nauwelijks meer om steun.
Dit betekent niet altijd dat een ouder bewust zijn of haar kind emotioneel verwaarloost. Soms heeft een ouder zelf moeite met emoties, is er weinig emotionele ruimte binnen het gezin of weet een ouder niet goed hoe hij of zij op de gevoelens van een kind moet reageren.
De manier waarop een kind hiermee leert omgaan, kan ook op latere leeftijd een rol blijven spelen. Zo kan iemand gewend raken om gevoelens voor zichzelf te houden of vooral zelfstandig te zijn, ook op momenten waarop steun van anderen juist prettig zou zijn.
Emotionele verwaarlozing bij volwassenen en in een relatie
Ook als volwassene kun je emotionele verwaarlozing ervaren. Dit kan voorkomen binnen verschillende persoonlijke relaties, bijvoorbeeld met familieleden, vrienden of een partner. Daarnaast kun je op latere leeftijd nog last hebben van emotionele verwaarlozing die je als kind hebt ervaren.
Binnen een relatie of huwelijk kan je partner er bijvoorbeeld op praktisch gebied wel voor je zijn, terwijl je emotionele betrokkenheid mist. Gesprekken over gevoelens worden vermeden, er is weinig interesse in wat je bezighoudt of je ervaart weinig steun op momenten dat je die nodig hebt.
Hierdoor kun je je eenzaam voelen binnen je relatie, ook wanneer je veel tijd met elkaar doorbrengt. Er kan steeds meer emotionele afstand ontstaan doordat je minder met elkaar deelt of niet meer verwacht dat je bij de ander terechtkunt voor steun.
Ervaringen uit de jeugd kunnen ook invloed hebben op hoe je zelf met emotionele behoeften omgaat. Wanneer je hebt geleerd om gevoelens vooral voor jezelf te houden, kan het later bijvoorbeeld moeilijker zijn om je behoeften uit te spreken of emotionele steun van anderen toe te laten.
Emotionele verwaarlozing, depressie en ADD
De gevolgen van emotionele verwaarlozing zijn niet altijd makkelijk te onderscheiden van andere psychische klachten. Zo kunnen moeite met emoties, een negatief zelfbeeld of jezelf terugtrekken ook voorkomen bij bijvoorbeeld een depressie. Het is daarom niet altijd duidelijk waar bepaalde klachten vandaan komen.
Ook bij ADD kun je moeite hebben met het omgaan met emoties. Je kunt emoties bijvoorbeeld sterk ervaren of moeite hebben om je emoties te reguleren. Dit kan lijken op bepaalde signalen die ook bij emotionele verwaarlozing voorkomen.
Het is daarom belangrijk om naar het geheel te kijken: welke klachten ervaar je, wanneer zijn deze ontstaan en welke ervaringen spelen een rol? Een psycholoog kan helpen om deze klachten en patronen samen met jou te onderzoeken.
Patronen herkennen met schematherapie
Ervaringen met emotionele verwaarlozing kunnen invloed hebben op de overtuigingen die je over jezelf en anderen ontwikkelt. Binnen schematherapie worden zulke hardnekkige overtuigingen en patronen schema's genoemd. Een schema ontstaat vaak door een combinatie van je ervaringen, je basisbehoeften en je karakter.
Een schema dat kan passen bij emotionele verwaarlozing is emotioneel tekort. Wanneer je dit schema hebt, kun je bijvoorbeeld verwachten dat anderen jouw behoefte aan aandacht, begrip of steun niet voldoende zullen vervullen. Hierdoor kan het moeilijk zijn om deze behoeften uit te spreken of steun van anderen toe te laten.
Schematherapie helpt je om zulke terugkerende patronen te herkennen en te begrijpen waar ze vandaan komen. Vervolgens leer je om anders met deze patronen en je emotionele behoeften om te gaan. Het doel is niet om gebeurtenissen uit het verleden te veranderen, maar om te voorkomen dat oude patronen je gevoelens, keuzes en relaties in het heden blijven bepalen.
Herken je jezelf hierin?
Herken je jezelf in de signalen en patronen van emotionele verwaarlozing en wil je weten of jouw klachten mogelijk verband houden met een emotioneel tekort? Doe dan onze Emotioneel tekort-test.
De test is geen diagnose, maar kan je wel helpen om te bepalen of het verstandig is om je klachten verder te bespreken met je huisarts of een psycholoog.
